نمایشگاهی با عنوان «چون ما زن هستیم«(Weil wir Frauen sind) » در برلین، روایت زندگی، مبارزه و مهاجرت ۲۰ زن فعال حقوق زنان افغانستان را به نمایش گذاشته است؛ زنانی که پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، ناگزیر به ترک کشور شدند، اما فعالیت‌هایشان برای دفاع از حقوق زنان را متوقف نکردند. این نمایشگاه که به ابتکار سازمان حقوق زنان medica mondiale) )مدیکا موندیاله و با همکاری بنیاد هاینریش بل برگزار شده، از ۲۸ سپتامبر تا ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ در برلین برای بازدید عموم باز است. برگزارکنندگان می‌گویند هدف آن، بازتاب دستاوردهای زنان افغانستان، روایت دشواری‌های تخلیه و مهاجرت و تأکید بر ادامه مبارزه آنان برای حقوق زنان است.
علاقه‌مندان می‌توانند تا ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶، از دوشنبه تا جمعه، از ساعت ۱۰ صبح تا ۸ شب، از این نمایشگاه در محل بنیاد هاینریش بل (Heinrich-Böll-Stiftung)، واقع در آدرس Schumannstraße 8, 10117 Berlin دیدن کنند.
از دو دهه فعالیت تا فرار از طالبان
سازمان مدیکا موندیاله از سال ۲۰۰۲ فعالیت خود را در افغانستان آغاز کرد و با همکاری فعالان زن، در زمینه حمایت روانی، حقوقی و اجتماعی از بازماندگان خشونت علیه زنان فعالیت داشت. دفتر این سازمان در سال ۲۰۱۰ به نهاد مستقل «مدیکا افغانستان» تبدیل شد. با بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، کارکنان این نهاد به دلیل فعالیت‌های آشکارشان در دفاع از حقوق زنان با تهدیدهای جدی روبه‌رو شدند. به گفته برگزارکنندگان، مدیکا موندیاله توانست به تخلیه ۹۰ تن از همکاران خود و خانواده‌های آنان به آلمان کمک کند.
Sara Fremberg ، مسئول بخش دادخواهی و ارتباطات مدیکا موندیاله، در گفت‌وگو با ما می‌گوید که در روزهای سقوط کابل، همکاران افغانستانی آنان مجبور شدند دفاتر خود را در هرات و مزارشریف ببندند و اسناد مربوط به زنانی را که از آنان حمایت می‌کردند، از بین ببرند تا به دست طالبان نیفتد. به گفته او، این زنان پس از رفتن به کابل، مدتی را در مخفیگاه سپری کردند و روند تخلیه آنان و خانواده‌هایشان ماه‌ها ادامه یافت.
روایت زنانی که نمی‌خواهند فراموش شوند
در این نمایشگاه، عکس‌ها و روایت‌های شخصی ۲۰ زن فعال افغانستانی به نمایش درآمده است. این آثار که عکس‌های آن توسط لیلا احمدزی، عکاس و خبرنگار افغانستانی، تهیه شده‌اند، تجربه زنان را از سال‌ها فعالیت مدنی در افغانستان تا روزهای سقوط کابل و آغاز زندگی تازه در آلمان روایت می‌کنند.
سارا فرم‌برگ می‌گوید هدف نمایشگاه تنها بازگویی روزهای دشوار تخلیه نیست، بلکه نشان دادن دستاوردهایی است که زنان افغانستان طی سال‌ها برای حقوق خود به دست آورده‌اند. او تأکید می‌کند که این تلاش‌ها بی‌نتیجه نبوده و برگزارکنندگان نمی‌خواهند بار دیگر طالبان در مرکز روایت قرار گیرد، بلکه می‌خواهند زنان افغانستان با شجاعت، توانایی و مقاومت‌شان شناخته شوند.
وحیده محمدزی، از اعضای رهبری سازمان حامی و یکی از زنانی که داستانش در نمایشگاه به تصویر کشیده شده، نیز در گفت‌وگو با ما بر اهمیت چنین برنامه‌هایی تأکید می‌کند. او می‌گوید: «در افغانستان داستان‌های بسیار زیاد و قدرتمندی وجود دارد که باید به گوش مردم جهان رسانده شوند. فکر می‌کنم یکی از راه‌های مؤثر برای این کار، برگزاری نمایشگاه‌ها و روایت داستان‌های زنان است.» به باور او، بازتاب این روایت‌ها می‌تواند مانع به حاشیه رفتن زنان افغانستان شود.
زندگی در تبعید؛ آغاز دوباره از صفر
برای زنانی که پس از سقوط کابل به آلمان منتقل شدند، رسیدن به امنیت به معنای پایان دشواری‌ها نبود. یادگیری زبان، ورود به بازار کار، تنهایی و تلاش برای بازیابی جایگاه حرفه‌ای و اجتماعی، از چالش‌هایی است که بسیاری از آنان در تبعید با آن روبه‌رو شده‌اند.
وحیده محمدزی که در رشته طب تحصیل کرده است، می‌گوید پس از مهاجرت به آلمان، ناآشنایی با زبان این کشور او را ناگزیر کرد دوباره از کورس‌های ابتدایی زبان آغاز کند. او می‌گوید: «مجبور شدم دوباره به کورس زبان بروم و در صنفی درس بخوانم که بسیاری از هم‌صنفی‌هایم از نظر سنی هم‌سن فرزندانم بودند.» با این حال، محمدزی این تجربه را نه تنها یک چالش، بلکه فرصتی برای یادگیری می‌داند. به گفته او، آغاز زندگی از صفر و از سر گرفتن فعالیت‌های گذشته در کشوری جدید زمان‌بر است، اما زنان افغانستان توانسته‌اند با بسیاری از این دشواری‌ها مقابله کنند.
در پنل گفت‌وگوی این برنامه نیز زنان افغانستانی درباره تجربه مهاجرت، دشواری‌های سازگاری با جامعه جدید و تلاش برای ادامه فعالیت‌های اجتماعی خود صحبت کردند. یکی از موضوعات مطرح‌شده، این بود که مهاجرت برای فعالان زن تنها تغییر محل زندگی نیست، بلکه به معنای بازسازی شبکه‌های کاری و اجتماعی در شرایطی متفاوت است. در این نشست همچنین به فعالیت زنان افغانستانی در آلمان و ایجاد شبکه‌هایی برای حمایت از مهاجران و زنان داخل افغانستان اشاره شد.
مبارزه ادامه دارد؛ از آموزش آنلاین تا دادخواهی جهانی
در پنل گفت‌وگوی برنامه تأکید شد که با وجود محدودیت‌های گسترده طالبان بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان، فعالیت زنان افغانستانی در داخل و خارج کشور متوقف نشده است. اشتراک‌کنندگان از آموزش‌های آنلاین، برگزاری سمینارها و کلاس‌های آموزشی و ایجاد ارتباط میان زنان داخل افغانستان و فعالان زن در تبعید به‌عنوان راه‌هایی برای ادامه حمایت و توانمندسازی زنان یاد کردند. در این نشست، آموزش از راه دور به‌عنوان یکی از امکاناتی مطرح شد که به برخی زنان داخل افغانستان فرصت ادامه یادگیری و حفظ ارتباط با شبکه‌های حمایتی را می‌دهد.
وحیده محمدزی نیز می‌گوید سازمان حامی از جمله با برگزاری کلاس‌های آنلاین روان‌شناسی تلاش دارد از زنان افغانستان حمایت کند. او با اشاره به مقاومت زنان داخل کشور می‌گوید: «وقتی شجاعت و مقاومت آنان را می‌بینم، بیشتر احساس می‌کنم که ما باید هر کاری از دست‌مان برمی‌آید برای حمایت از آنان انجام دهیم و هرگز تنهای‌شان نگذاریم.»
در همین حال، سارا فرم‌برگ از جامعه جهانی می‌خواهد حقوق زنان افغانستان را در تمامی گفت‌وگوهای سیاسی با طالبان مطرح کند، از سازمان‌های مدافع حقوق زنان حمایت مالی و سیاسی به عمل آورد و طالبان را در قبال نقض حقوق زنان پاسخ‌گو سازد. او همچنین معتقد است آلمان و دیگر کشورهای غربی در قبال سرنوشت کسانی که طی دو دهه گذشته برای دموکراسی و حقوق بشر در افغانستان فعالیت کرده‌اند، مسئولیت دارند.
نمایشگاه «چون ما زن هستیم» با تمرکز بر تجربه این ۲۰ زن، تلاش دارد نشان دهد که خروج اجباری از افغانستان به معنای پایان مبارزه آنان نبوده است؛ مبارزه‌ای که اکنون از طریق دادخواهی، آموزش و همبستگی میان زنان داخل و خارج افغانستان ادامه دارد.
