شیدا بازیار، نویسنده آلمانی ایرانی‌تبار، جایزه معتبر کتاب آلمان ۲۰۲۶ را برای رمان «شکاف‌ها» (Die Lücken) از آن خود کرد. نام او شامگاه دوشنبه ۵ اکتبر در مراسمی در تالار امپراتور ساختمان تاریخی رومر در فرانکفورت اعلام شد. جایزه کتاب آلمان یکی از مهم‌ترین جوایز ادبی در حوزه زبان آلمانی است و هر سال اندکی پیش از آغاز نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت به برنده اهدا می‌شود.
رمان «شکاف‌ها» در شهری خیالی به نام «هایمسباخ» می‌گذرد؛ شهری که بازیار آن را بر اساس زادگاه خود، هرمس‌کایل در منطقه هونزروک، خلق کرده است. نویسنده در سال ۱۹۸۸ در هرمس‌کایل به دنیا آمد. والدین او یک سال پیش از تولدش، برای فرار از سرکوب سیاسی جمهوری اسلامی ایران به آلمان مهاجرت کرده بودند.
«شکاف‌ها»؛ رمانی علیه فراموشی و بی‌تفاوتی
به گفته رسانه تاگزشاو، بازیار در این رمان به گذشته نازی‌ها در منطقه‌ای می‌پردازد که خود در آن بزرگ شده است. داستان تاریخ تقریبا یک قرن از زندگی یک شهر کوچک را دنبال می‌کند و در خلال سرگذشت شخصیت‌های مختلف، بخش‌هایی از تاریخ آلمان را بازخوانی می‌کند؛ بخش‌هایی که گاه عمدا فراموش یا پنهان شده‌اند.
هیئت داوران جایزه کتاب آلمان «شکاف‌ها» را رمانی چندلایه و گسترده توصیف کرد که از تاریخ یک روستا فراتر می‌رود و به مسائل بزرگ‌تر جامعه آلمان می‌پردازد. به گفته داوران، بازیار با تغییر زاویه دید، زبان و لحن روایت در دوره‌های مختلف تاریخی، نگاه‌های کمتر شنیده‌شده به گذشته را وارد ادبیات کرده است. آن‌ها این کتاب را همچنین «رمانی علیه بی‌تفاوتی» دانستند.
در بخش‌هایی از رمان سرنوشت خانواده‌های یهودی در دهه ۱۹۳۰ روایت می‌شود؛ خانواده‌هایی که ابتدا از جامعه طرد شدند، سپس به اردوگاه‌های مرگ تبعید شده و در نهایت کشته شدند. در کنار این قربانیان، داستان کسانی نیز روایت می‌شود که از حکومت نازی سود بردند. کتاب همچنین نشان می‌دهد که چگونه بیگانه‌ستیزی و طرد اجتماعی می‌تواند از یک نسل به نسل دیگر منتقل شود و در شکل‌های تازه در جامعه امروز ادامه پیدا کند.
حضور شخصیت‌های یهودی، نازی و مهاجران کُرد و ایرانی در رمان
یکی از ویژگی‌های مهم «شکاف‌ها» کنار هم قرار دادن دوره‌های مختلف تاریخ آلمان است. در این کتاب شخصیت‌هایی از خانواده‌های یهودی، حامیان و بهره‌مندان از حکومت نازی و همچنین پناهجویان کرد و ایرانی حضور دارند. به این ترتیب، گذشته و حال در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و خواننده با پرسشی اساسی روبه‌رو می‌شود: جامعه چگونه با تاریخ خود روبه‌رو می‌شود و چه زمانی نسبت به تکرار گذشته بی‌تفاوت می‌ماند؟
بازیار پس از دریافت جایزه گفت که شادی برای دریافت جایزه‌ای که به کتابی با چنین موضوع سنگینی تعلق گرفته برای او ساده نیست. او با اشاره به افزایش جرایم یهودستیزانه و نژادپرستانه در آلمان هشدار داد که هیچ اقلیتی نباید احساس کند در این کشور در امان نیست. او همچنین با اشاره به اندیشه‌های هانا آرنت بر مسئولیت فردی و اجتماعی در برابر بی‌تفاوتی تاکید کرد.
جایزه کتاب آلمان ۲۵ هزار یورو ارزش دارد. بازیار در میان شش نویسنده راه‌یافته به مرحله نهایی، این جایزه را به دست آورد. هیئت داوران در مجموع ۲۰۵ رمان منتشرشده را برای انتخاب برنده بررسی کرده بود.
«شکاف‌ها» همچنین در ماه نوامبر جایزه ادبی «ویلهلم رابه» را برای بازیار به ارمغان خواهد آورد؛ موفقیتی دیگر برای نویسنده‌ای که آثارش پیوند میان تاریخ، مهاجرت، نژادپرستی و حافظه جمعی را به یکی از محورهای اصلی ادبیات خود تبدیل کرده است.
