صدای خنده و فریاد کودکانی که در یک استخر بادی آببازی میکنند، در فضای باغ پیچیده است. آنطرفتر، چند بزرگسال مشغول روشن کردن زغالهای منقل هستند تا ناهار را آماده کنند. این صحنه در یکی از باغچههای کوچک مشرف به خیابان Horner Weg در محله هورن هامبورگ دیده میشود. خورشید میتابد، هوا گرم و دلپذیر است و تعطیلات آخر هفته، فرصت مناسبی برای پیادهروی و گذراندن ساعاتی در فضای سبز فراهم کرده است.
در سراسر آلمان بیش از ۹۰۰ هزار باغچه کوچک، که به آنها «باغچههای اجارهای» یا «باغچههای اجتماعی» نیز گفته میشود، وجود دارد. بسیاری از مردم این باغچهها را از انجمنهایی که مدیریت آنها را بر عهده دارند، اجاره میکنند. در روزهای گرم تابستان، این باغچهها به پناهگاهی برای فرار از گرما تبدیل میشوند؛ زیرا درختان و پوشش گیاهی متراکم، سایه ایجاد میکنند و رطوبت خاک را حفظ میکنند.
برای برخی، باغبانی تنها یک سرگرمی است. آنها با کاشت گل یا درختان سیب از فضای سبز خود نگهداری میکنند. برخی دیگر نیز گلخانههایی برای پرورش انواع سبزیجات، گوجهفرنگی و توتفرنگی ساختهاند. بسترهای گل به آبیاری منظم نیاز دارند و بسیاری از صاحبان این باغچهها، آب باران را در بشکهها جمعآوری میکنند تا از آن برای آبیاری استفاده کنند.
باغچههای کوچک؛ خانهای تازه برای مهاجران
برای عدهای، این باغچهها مکانی برای استراحت و آرامش هستند؛ برای گروهی دیگر، پناهگاهی از شلوغی زندگی روزمره یا نقطه مقابل دنیای کاری که فناوری دیجیتال بر آن سایه انداخته است. برخی نیز آنها را فرصتی برای پرورش میوه و سبزیجات محلی میدانند. با وجود تفاوت انگیزهها، همه کسانی که این باغچهها را اجاره میکنند، یک نقطه مشترک دارند؛ علاقه به باغبانی.
باغچههای کوچک سالها بهعنوان پدیدهای کاملاً آلمانی شناخته میشدند، اما این وضعیت با آغاز اجاره آنها از سوی خانوادههای ترکتبار تغییر کرد.
امروز، از هر پنج باغچه، یکی در اختیار مهاجران است. امینه آکبابا، عکاس آلمانی با ریشه ترکی، میگوید نخستین بار زمانی با این باغچهها آشنا شد که یکی از بستگانش یکی از آنها را اجاره کرد. همان تجربه، علاقه او را به ثبت زندگی خانوادههای ترک در این باغچهها برانگیخت؛ پروژهای که ۱۲ سال ادامه یافت.
او میگوید: «خانوادهها بعضی از بذرها را از ترکیه با خود میآورند تا در باغچههایشان بکارند؛ چون این کار به آنها احساس وطن میدهد.»
آکبابا در این سالها لحظاتی از زندگی خانوادههای ترکتبار در این باغچهها را ثبت کرده است؛ از نماز خواندن و آشپزی گرفته تا دورهمی، بازیهای خانوادگی و کاشت سبزیجات. او میگوید در ابتدای این پروژه بارها شنیده بود که خانوادههای ترک در این باغچهها چندان مورد استقبال قرار نمیگیرند؛ زیرا گفته میشد تعدادشان زیاد است، سر و صدای زیادی دارند و باید برای آنها «مرزهایی» تعیین شود.
نقش باغچههای کوچک در خنک نگه داشتن شهر
فریتس رویسویگ، استاد اقلیمشناسی در مؤسسه پژوهشهای اقلیمی پوتسدام، میگوید گسترش فضاهای سبز در شهرهای بزرگ میتواند به کاهش دمای هوا کمک کند. به گفته او، ساختمانها و سطوح نفوذناپذیر شهری باعث میشوند دمای مناطق شهری در فصل تابستان افزایش یابد.
او توضیح میدهد که باغبانی در محیطهای شهری با ایجاد سایه، امکان تبخیر و جذب آب، به خنک شدن هوا کمک میکند. رویسویگ و گروه پژوهشی او برای بررسی تأثیر این باغچهها، دمای هوا را در این فضاها اندازهگیری کردند. نتایج نشان داد که دمای هوا در این باغچهها بهطور متوسط دو تا سه درجه سانتیگراد کمتر از مناطق اطراف است و این اثر تا شعاع ۲۰۰ تا ۳۰۰ متری نیز ادامه پیدا میکند.
باغچههای کوچک معمولاً در نزدیکی مناطق مسکونی قرار دارند. همچنین بررسیها نشان داده است که در مناطقی که این باغچهها وجود دارند، تنوع گونههای پرندگان نیز حدود ۱۰ درصد بیشتر است.
فرهنگ باغچههای کوچک از چه زمانی گسترش یافت؟
بحران فزاینده کمبود مواد غذایی در جریان جنگ جهانی اول، نیاز به تولید محلی میوه و سبزیجات را افزایش داد. در همین دوره، فرهنگ باغچههای کوچک نیز بهتدریج محبوب شد.
از زمان شکلگیری این باغچهها، آنها همواره بازتابی از تحولات اجتماعی و اقتصادی آلمان بودهاند. در دورههای بحران، شمار این باغچهها افزایش یافته و در دورههای ثبات اقتصادی، تعداد آنها کاهش پیدا کرده است.
بر اساس آمار اتحادیه فدرال باغبانان آلمان، حدود پنج میلیون نفر اوقات فراغت خود را به باغبانی در این باغچهها اختصاص میدهند. در سالهای اخیر نیز استقبال ترکها، روسها و عربها از اجاره و کشت این باغچهها رو به افزایش بوده است.
برای بسیاری از خانوادههای ترک، کاشت گل در اولویت قرار ندارد. آنها تقریباً از هر متر مربع زمین برای کاشت سبزیجاتی مانند گوجهفرنگی، بادمجان، ذرت و لوبیا استفاده میکنند؛ محصولاتی که بخش جداییناپذیر هر باغچه ترکی به شمار میروند.
قوانین حاکم بر باغچههای کوچک
برای اجاره و استفاده از باغچههای کوچک، مقررات مشخصی وجود دارد که همه مستأجران باید آنها را رعایت کنند. یکی از این مقررات، محدود بودن ارتفاع حصار باغچه است؛ بهطوری که ارتفاع آن نباید از یک متر و ۲۰ سانتیمتر بیشتر باشد. همچنین اگر مستأجران تصمیم به کاشت سبزیجات بگیرند، مساحت زمین زیر کشت نباید بیش از یکسوم کل قطعه زمین باشد.
قانون ساعات سکوت نیز در این باغچهها اجرا میشود. بر این اساس، استفاده از دستگاه چمنزن و دیگر وسایل پرسروصدا در میانه روز ممنوع است. همچنین نگهداری از حیوانات کوچک، از جمله مرغ، در این باغچهها مجاز نیست.
۳۵ هزار باغچه کوچک در هامبورگ
در هامبورگ نزدیک به ۳۵ هزار باغچه کوچک وجود دارد. این باغچهها تا حد زیادی نبود باغهای خصوصی در مجتمعهای مسکونی چندطبقه را برای ساکنان شهر جبران میکنند و به همین دلیل، بخشی از زندگی شهری در هامبورگ به شمار میروند.
با وجود تلاشها برای حفظ این فضاهای سبز در مناطق مسکونی، شهرداری گاهی ناچار است به دلیل افزایش تراکم جمعیت، برخی از این زمینها را برای اجرای پروژههای تجاری یا مسکونی اختصاص دهد.
ایده ایجاد این باغچهها در داخل یا نزدیکی محلههای مسکونی نیز بر همین اساس شکل گرفته است؛ تا ساکنان بتوانند در مدت کوتاهی و با پیادهروی یا دوچرخه، به روشی سازگار با محیط زیست، به آنها دسترسی داشته باشند.
متن و عکسها: ایمان هلال، از بخش عربی امل نیوز
ترجمه: نیلاب لنگر
