کورسهای ادغام زبان آلمانی
حیدر قاسمی در مطلبی که به تاریخ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در رسانه «MiGAZIN» منتشر شده است، با روایت تجربههای شخصی خود از شرکت در کورسهای زبان آلمانی، به مشکلات سیستم آموزش زبان و راهکارهای بهبود آن پرداخته است. آنچه در ادامه میخوانید، ترجمه کامل این مطلب است.
من در کورسهای مختلف زبان آلمانی شرکت کردهام و نسبت به شیوه سازماندهی آموزش زبان تردید دارم. کتابهای آموزشی، روشهای تدریس و محتوای درسی، یادگیری زبان را دشوار میسازند. در این مطلب، از تجربههایم و آنچه باید تغییر کند، مینویسم.
تقریباً از هر دو نفر، یک نفر به هدف تعیینشده نمیرسد. از حدود ۳۱۹ هزار نفری که در سال گذشته در آزمون زبان آلمانی ویژه مهاجران شرکت کردند، ۴۵ درصد به سطح مورد انتظار B1 نرسیدند. حدود ۱۰۳ هزار نفر تنها به سطح پایینتر A2 دست یافتند و ۴۱ هزار نفر دیگر حتی به این سطح نیز نرسیدند. این ارقام در تازهترین آمار سالانه اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان (BAMF) منتشر شده است.
چرا شمار زیادی از افراد به سطح تعیینشده زبان نمیرسند؟ آیا دلیل آن توانایی ناکافی و کمبود تلاش زبانآموزان است یا کیفیت و شیوه سازماندهی آموزش نیز در آن نقش دارد؟
من سه سال پیش با ویزای بشردوستانه به آلمان آمدم. پیش از آن، در ایران در رشته زبان و ادبیات فارسی تحصیل کرده و مدرک دکترا گرفته بودم. همچنین دارای مدرک لیسانس در رشته علوم سیاسی هستم. پس از ورود به آلمان، یادگیری زبان آلمانی یکی از مهمترین وظایف زندگی جدیدم بود.
با شرکت در کورسهای مختلف زبان آلمانی، تجربه کردم که انتخاب کتابهای آموزشی، ترتیب مطالب درسی و روشهای تدریس تا چه اندازه میتواند به تصمیمهای هر استاد وابسته باشد. این تفاوتها گاهی آنقدر زیاد است که زبانآموزان هنگام تغییر کورس، عملاً با یک سیستم آموزشی جدید روبهرو میشوند.
هر استاد؛ یک کتاب و یک روش آموزشی متفاوت
یکی از مشکلاتی که شخصاً با آن مواجه شدهام، تنوع کتابهای آموزشی و نبود هماهنگی در انتخاب آنهاست. اغلب هر استاد کتاب مشخصی را انتخاب میکند که شرکتکنندگان کورس باید با هزینه شخصی خود آن را خریداری کنند.
این وضعیت هنگام تغییر کورس یا استاد دشوارتر میشود. استاد جدید ممکن است کتاب آموزشی دیگری را پیشنهاد کند که زبانآموزان مجبور شوند دوباره آن را خریداری کنند.
اما مسئله تنها هزینههای اضافی نیست. تغییر کتاب میتواند با تغییر ترتیب مطالب درسی و شیوه آموزش نیز همراه باشد. کسی که پیش از این موضوعات مشخصی را آموخته است، ممکن است در کورس جدید با مطالب تکراری یا موضوعاتی مواجه شود که هنوز پیشنیازهای مهم آنها را نیاموخته است.
زمانی که ترتیب مطالب کتاب آموزشی رعایت نمیشود
مشکل دیگری که در چندین کورس زبان با آن مواجه شدهام، تدریس نامنظم مطالب کتاب آموزشی است. برای مثال، ممکن است استاد در یک جلسه درس را از صفحه دهم آغاز کند و در جلسه بعدی مستقیماً به صفحه پنجاهم برود. در برخی موارد، حتی بخش قابل توجهی از کتاب تا پایان کورس تدریس نمیشود.
البته ممکن است دلایل آموزشی برای به تعویق انداختن یا حذف برخی تمرینها وجود داشته باشد. اما اگر این کار بدون یک برنامه مشخص و قابل درک انجام شود، شرکتکنندگان کورس اغلب نمیدانند بر کدام مطالب تسلط دارند و چه مباحث اساسی را هنوز نیاموختهاند. این مسئله میتواند درک درسهای بعدی را نیز دشوار کند.
روشهای متفاوت تدریس؛ از تمرینهای عملی تا محدود شدن به کتاب درسی
تفاوت میان روشهای تدریس استادان نیز برایم کاملاً محسوس بوده است. برخی تلاش میکنند آموزش را از فضای صنف فراتر ببرند. برای مثال، فعالیتهای گروهی، مکالمه در موقعیتهای روزمره یا تمرینهای عملی را سازماندهی میکنند.
در مقابل، برخی دیگر عمدتاً به تدریس مطالب کتاب و انجام تمرینهای مربوط به آن بسنده میکنند. در نتیجه، زبانآموزان حتی در کورسهای مشابه، فرصتهای بسیار متفاوتی برای استفاده عملی از زبان دارند.
البته استادان باید در انتخاب روشهای تدریس خود آزادی عمل داشته باشند. با این حال، آنچه اهمیت دارد، وجود اهداف آموزشی مشترک و تضمین پیوستگی روند آموزش است.
قبولی در امتحان، اما ناتوانی در استفاده مطمئن از زبان در زندگی روزمره
پیامدهای این مشکلات نهتنها در جریان آموزش، بلکه در نتایج امتحانات و زندگی روزمره نیز آشکار میشوند. براساس مشاهدات و گفتوگوهایم با دیگر شرکتکنندگان کورس، همه افراد موفق نمیشوند در نخستین تلاش خود امتحان زبان را با موفقیت سپری کنند. برخی گفتهاند که برای رسیدن به سطح مورد نیاز، مجبور شدهاند یک کورس را دو یا حتی سه بار تکرار کنند.
این وضعیت به معنای صرف زمان بیشتر و تحمیل هزینههای اضافی بر زبانآموزان یا نهادهای تأمینکننده هزینههاست. علاوه بر این، مسیر ورود به آموزش حرفهای، تحصیلات دانشگاهی یا اشتغال نیز طولانیتر میشود.
با این حال، حتی کسانی که امتحان خود را موفقانه سپری کردهاند، گاهی نمیتوانند از دانش زبانی خود به اندازه کافی در زندگی روزمره استفاده کنند. در حالی که آنان قادر به انجام تمرینهای درسی در صنف هستند، در خارج از فضای آموزشی برای برقراری مکالمه، کسب معلومات از ادارات یا انجام مستقلانه امور روزمره با مشکل مواجه میشوند.
بنابراین، یک کورس زبان نباید تنها افراد را برای قبولی در امتحان آماده کند. شرکتکنندگان باید بتوانند زبان را در موقعیتهای واقعی با اطمینان به کار ببرند. قبولی در امتحان بهتنهایی معیار جامعی برای سنجش موفقیت در یادگیری زبان نیست.
زمانی که زبانآموزان به تواناییهای خود شک میکنند
یکی از پیامدهای این وضعیت که اغلب کمتر مورد توجه قرار میگیرد، تأثیر آن بر انگیزه و اعتمادبهنفس زبانآموزان است.
کسانی که بارها با کتابهای متفاوت، مطالب درسی تغییریافته و روشهای جدید تدریس مواجه میشوند، ممکن است بهتدریج دچار سردرگمی و تردید شوند. زمانی که پیشرفت مورد انتظار حاصل نمیشود یا فرد مجبور به تکرار یک کورس میشود، ممکن است این تصور در او شکل بگیرد که استعداد کافی ندارد یا به اندازه دیگران تلاش نمیکند.
اما آیا دلیل این مشکلات واقعاً همیشه به تواناییهای زبانآموزان برمیگردد؟ کیفیت آموزش، پیوستگی مطالب درسی و امکان استفاده عملی از آموختهها نیز نقش مهمی دارند.
من نمیخواهم تمام مشکلات یادگیری را به استادان نسبت دهم. بسیاری از آنان با تعهد و خلاقیت کار میکنند. نگرانی اصلی من نبود هماهنگی میان کتابهای آموزشی، روشهای تدریس و اهداف یادگیری است. این وضعیت حتی میتواند کار استادان خوب را نیز هنگام تغییر کورس از سوی زبانآموزان دشوار سازد.
چه چیزهایی را میتوان بهبود بخشید؟
برای بهبود وضعیت، به هیچ وجه ضروری نیست که تمام استادان دقیقاً از یک روش آموزشی استفاده کنند. با این حال، وجود حداقل معیارهای مشترکی که هماهنگی و پیوستگی روند یادگیری را تضمین کنند، اهمیت دارد.
نخست، برای هر سطح زبان باید چارچوب مشخصی وجود داشته باشد که مطالب درسی و مهارتهای مورد انتظار را تعریف کند. اگر تدریس برخی موضوعات به تعویق میافتد یا حذف میشود، باید اطمینان حاصل شود که مباحث اساسی و مهم از دست نمیروند.
دوم، مراکز آموزشی و استادان باید در انتخاب کتابهای درسی هماهنگی بیشتری داشته باشند. تغییر کورس یا استاد نباید زبانآموزان را مجبور به خرید کتاب جدید یا آغاز دوباره روند یادگیری از ابتدا کند.
سوم، باید زمان بیشتری برای مکالمه، فعالیتهای گروهی و استفاده عملی از زبان در نظر گرفته شود. زبانآموزان باید بتوانند آموختههای خود را هنگام خرید، مراجعه به ادارات، گفتوگو با داکتر و ارتباط با همسایگان به کار ببرند.
چهارم، مراکز آموزشی باید علاوه بر نتایج امتحانات، مهارتهای عملی زبانآموزان را نیز در نظر بگیرند. بازخوردها درباره کیفیت آموزش و مشکلات ناشی از تغییر کورس باید بهصورت سیستماتیک جمعآوری شوند.
مسئولیت موفقیت در یادگیری تنها بر عهده زبانآموزان نیست
به باور من، پیش از آنکه از پناهندگان و مهاجران انتظار داشته باشیم زبان آلمانی را سریعتر بیاموزند، باید اطمینان حاصل کنیم که شرایط مناسب یادگیری برای آنان فراهم شده است.
زمانی که تقریباً از هر دو نفر، یک نفر در آزمون زبان آلمانی ویژه مهاجران به سطح مورد انتظار B1 نمیرسد، این موضوع باید ما را به فکر وادارد. شاید در چنین شرایطی، نهتنها باید بپرسیم چرا شمار زیادی از افراد زبان آلمانی را به اندازه کافی نمیآموزند، بلکه باید بپرسیم آیا شرایط مناسبی را برای یادگیری زبان در اختیار آنان قرار دادهایم؟
نویسنده: حیدر قاسمی
ترجمه: امل نیوز
منبع : MiGAZIN
لینک مطلب اصلی به زبان آلمانی:
45 Prozent ohne B1 – Liegt es an den Lernenden? – MiGAZIN