هوش مصنوعی با سرعت زیادی وارد زندگی روزمره مردم شده است، اما استفاده از آن به عنوان «همراه عاطفی» نگرانیهای تازهای را در میان کارشناسان، روانشناسان و متخصصان حقوق دیجیتال ایجاد کرده است. چین از ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ نخستین مقررات جهان علیه هوش مصنوعی عاطفی را اجرا کرده است. بر اساس این مقررات، خدماتی که ارتباطات انسانی را شبیهسازی میکنند و میتوانند جای روابط واقعی را بگیرند، محدود شدهاند.
هدف این مقررات جلوگیری از ایجاد وابستگی عاطفی میان کاربران و چتباتهای هوش مصنوعی است. در چین، کاربران دیگر نمیتوانند از برخی خدمات هوش مصنوعی برای گفتوگوهای احساسی، دریافت حمایت عاطفی یا ساختن روابط شبیه دوستی و همراهی استفاده کنند. پس از اجرای این تصمیم، شرکتهای بزرگ فناوری چین مانند علیبابا و تنسنت برخی ویژگیهای مربوط به همراهان هوش مصنوعی را در برنامههای خود غیرفعال یا تغییر دادند.
کارشناسان میگویند واکنش سریع شرکتهای فناوری چین نشان میدهد که دولت این کشور ارائهدهندگان خدمات هوش مصنوعی را مستقیماً مسئول عملکرد سیستمهایشان میداند. با این حال، آنها تأکید میکنند که مدل چین نمیتواند بهطور کامل برای آلمان و اروپا استفاده شود، زیرا در چین دولت نقش بسیار گستردهای در تنظیم فضای دیجیتال دارد.
افزایش استفاده از هوش مصنوعی در میان جوانان و خطر وابستگی
در آلمان نیز استفاده از هوش مصنوعی برای گفتوگوهای شخصی و حتی مسائل مربوط به سلامت روان افزایش یافته است. به گزارش fnp، طبق یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۶، حدود ۶۵ درصد از افراد ۱۶ تا ۳۹ ساله گفتهاند که درباره موضوعات مربوط به سلامت روان با یک سیستم هوش مصنوعی صحبت کردهاند.
متخصصان هشدار میدهند که این روند میتواند برای برخی کاربران خطرهایی به همراه داشته باشد. رامک مولویواسهای، پژوهشگر هوش مصنوعی و وکیل حقوق دیجیتال، میگوید خطر ایجاد وابستگی عاطفی به این سیستمها قابل توجه است. به گفته او، هوش مصنوعی عاطفی بهویژه برای افراد آسیبپذیر، از جمله کسانی که با مشکلات روانی روبهرو هستند، میتواند مشکلساز باشد؛ زیرا این فناوری بدون داشتن آموزش و مجوز پزشکی ممکن است جایگزین بخشی از خدمات درمانی شود.
یکی از نگرانیهای اصلی کارشناسان این است که برخی چتباتها معمولاً با گفتههای کاربران همراهی میکنند، حتی زمانی که این افکار یا رفتارها ممکن است نادرست یا آسیبزا باشند. روانشناسان هشدار دادهاند که چنین واکنشهایی میتواند باعث تقویت افکار ناسالم شود.
با وجود این نگرانیها، برخی کارشناسان معتقدند ممنوعیت کامل راهحل مناسبی نیست. انجمن دیجیتال بیتکام میگوید ارتباط عاطفی با هوش مصنوعی هنوز در میان کاربران پدیدهای گسترده نیست، اما باید خطرهای احتمالی آن جدی گرفته شود.
در اروپا، متخصصان بیشتر بر اجرای قوانین موجود تأکید دارند. قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا و قانون خدمات دیجیتال، برخی روشهای دستکاریکننده، اعتیادآور و سوءاستفادهگرانه را محدود کردهاند. کارشناسان خواهان آن هستند که شرکتها مجبور شوند بهطور واضح اعلام کنند که کاربر با یک ماشین صحبت میکند، نه با یک انسان.
همچنین درباره کودکان و نوجوانان نگرانی بیشتری وجود دارد. متخصصان میگویند سیستمهایی که روابط خانوادگی یا عاشقانه را شبیهسازی میکنند، نباید بدون محدودیت در اختیار افراد کمسن قرار گیرند. آنها پیشنهاد میکنند شرکتهای فناوری به جای ایجاد وابستگی مصنوعی، طراحیهای ایمنتر و متناسب با سن کاربران ایجاد کنند.
برخی پژوهشگران نیز معتقدند قوانین فعلی اروپا هنوز خلأهایی دارد. زیرا برای ممنوع کردن یک سیستم هوش مصنوعی باید ثابت شود که این فناوری باعث تغییر جدی در رفتار افراد و ایجاد آسیب قابل توجه شده است؛ چیزی که در عمل بسیار دشوار است.
به گفته کارشناسان، آینده هوش مصنوعی نیازمند ایجاد تعادل میان نوآوری و حفاظت از انسانهاست. افزایش سواد دیجیتال، آموزش والدین و معلمان و نظارت دقیقتر بر شرکتهای فناوری میتواند به کاهش خطرهای احتمالی هوش مصنوعی عاطفی کمک کند.
