افزایش هزینههای زندگی، ناامنی شغلی و اتفاقهای پیشبینینشدهای مانند بیماری، جدایی یا از دست دادن شغل میتواند افراد را در آلمان با مشکلات جدی مالی روبهرو کند. بررسیها نشان میدهد افراد ۲۵ تا ۴۵ ساله بیشترین سهم را در میان کسانی دارند که با بدهیهای سنگین دستوپنجه نرم میکنند. در کنار این عوامل، خریدهای اینترنتی و امکان پرداخت قسطی نیز خطر انباشتهشدن بدهی، بهویژه در میان جوانان، را افزایش داده است.
هانه روگمان، کارشناس اقتصاد و پژوهشگر مؤسسه خدمات مالی (iff) در هامبورگ، در گفتوگو با شبکه تلویزیونی شمال آلمان (NDR) میگوید حدود نیمی از مراجعهکنندگان به مراکز مشاوره بدهی بین ۲۵ تا ۴۵ سال سن دارند. به گفته او، این دوره از زندگی معمولاً با تشکیل خانواده، آغاز فعالیت شغلی و تصمیمهای مالی مهم همراه است؛ عواملی که میتوانند افراد را با تعهدات مالی سنگینی روبهرو کنند.
چگونه مشکلات مالی به بدهیهای سنگین تبدیل میشوند؟
به گفته روگمان، افراد معمولاً به یک دلیل مشخص گرفتار بدهی نمیشوند، بلکه چند مشکل مالی و شخصی ممکن است همزمان رخ دهند و یکدیگر را تشدید کنند. او در این زمینه دو گروه از افراد را از هم متمایز میکند.
دسته نخست افرادی هستند که برای خرید کالا یا انجام یک سرمایهگذاری وام میگیرند، اما بعدتر توان بازپرداخت آن را ندارند. با این حال، به گفته این کارشناس، همه این تصمیمها از روی بیاحتیاطی گرفته نمیشوند. برای مثال، فردی با درآمد پایین ممکن است برای تعمیر خودروی خود و ادامه رفتوآمد به محل کار مجبور به گرفتن وام شود؛ هزینهای که اگرچه فشار مالی بیشتری بر او وارد میکند، برای حفظ شغلش ضروری است.
اما گروه بزرگتری از مراجعهکنندگان به مراکز مشاوره بدهی، افرادی هستند که پسانداز و پشتوانه مالی کافی ندارند و در کنار آن با اتفاقی پیشبینینشده روبهرو میشوند. از دست دادن شغل، جدایی از همسر یا بیماری میتواند درآمد آنها را کاهش دهد یا هزینههای زندگیشان را افزایش دهد. در چنین شرایطی، نبود پسانداز کافی باعث میشود افراد نتوانند هزینههای ضروری و تعهدات مالی خود را بپردازند و بهتدریج در چرخه بدهی گرفتار شوند.
جوانان و افزایش بدهی از طریق خریدهای اینترنتی
یکی از نکات قابل توجه، افزایش بدهی در میان افراد زیر ۳۰ سال است. بر اساس آمار «اطلس بدهی» (Schuldneratlas)، میزان بدهیهای سنگین در این گروه سنی نسبت به سال گذشته بیش از سایر گروههای سنی افزایش یافته است.
هانه روگمان نیز این روند را در میان مراجعهکنندگان به مراکز مشاوره بدهی مشاهده میکند، اما به گفته او، آمار این مراکز تصویر کاملی از وضعیت جوانان ارائه نمیدهد؛ زیرا آنها کمتر برای دریافت مشاوره مالی مراجعه میکنند.
به گفته این کارشناس، گسترش خریدهای اینترنتی و دسترسی آسان به خدمات مالی آنلاین در افزایش بدهی جوانان نقش دارد. در گذشته، بسیاری از افراد برای انجام امور مالی و دریافت وام با کارمندان بانک مشورت میکردند، اما اکنون خرید و دریافت اعتبار از طریق اینترنت آسانتر شده است. در نتیجه، افراد میتوانند حتی بدون داشتن درآمد کافی در زمان خرید، کالاهایی را بهصورت اعتباری تهیه کنند و پرداخت هزینه آن را به آینده موکول کنند.
یکی از روشهای رایج در این زمینه، خدمات «اکنون بخر، بعداً پرداخت کن» (Buy Now, Pay Later) است. این خدمات به مشتریان امکان میدهد کالا را دریافت کنند و هزینه آن را در زمان دیگری بپردازند. اما انجام چندین خرید قسطی و ناتوانی در پرداخت بهموقع اقساط میتواند به انباشتهشدن بدهی و مشکلات جدی مالی منجر شود.
افزایش هزینههای زندگی و فشار بر خانوارهای کمدرآمد
افزایش هزینههای زندگی، بهویژه بهای انرژی، فشار مالی بیشتری بر خانوادههای کمدرآمد وارد کرده است. به گفته روگمان، مشکل اینجاست که قیمتها بالا میروند، اما درآمد بسیاری از افراد به همان نسبت افزایش نمییابد. او این وضعیت را یک شوک اقتصادی میداند که خانوارها، بهخصوص افراد با درآمد پایین، فرصت و توان کافی برای مقابله با آن را ندارند.
روگمان همچنین میگوید میزان کمکهای دولتی در آلمان همیشه متناسب با افزایش هزینهها تغییر نمیکند و رشد دستمزدها نیز لزوماً با افزایش قیمتها همگام نیست. در چنین شرایطی، خانوادههای کمدرآمد با هر هزینه پیشبینینشده، بیش از گذشته در معرض مشکلات مالی و انباشتهشدن بدهی قرار میگیرند.
میزان بدهی افراد در مناطق مختلف نیز یکسان نیست. به گفته روگمان، وضعیت بازار کار، فرصتهای شغلی و درآمدی و همچنین دسترسی به مراکز مشاوره و حمایت مالی در این تفاوت نقش دارند.
افراد گرفتار بدهی از کجا کمک بگیرند؟
افرادی که توان پرداخت بدهیهای خود را از دست دادهاند، میتوانند به مراکز مشاوره بدهی (Schuldnerberatung) مراجعه کنند. این مراکز به آنها کمک میکنند وضعیت مالی خود را بررسی و برای پرداخت هزینههای ضروری زندگی برنامهریزی کنند. همچنین مشاوران تلاش میکنند از پیامدهایی مانند از دست دادن خانه یا قطع برق به دلیل پرداختنشدن قبضها جلوگیری کنند.
در این مراکز، درآمد و هزینههای خانوار بررسی میشود تا مشخص شود آیا فرد میتواند از کمکهای دولتی استفاده کند یا نه. مشاوران همچنین شرایط قراردادهای وام و قانونیبودن آنها را بررسی میکنند و در صورت نیاز، افراد را در روند قانونی ورشکستگی برای افراد بدهکار (Verbraucherinsolvenz) همراهی میکنند.
برای پیدا کردن نزدیکترین مرکز مشاوره بدهی، میتوان به وبسایت www.meine-schulden.de مراجعه کرد.