الکساندر دوبریندت، وزیر کشور آلمان (CSU)، در گفت‌وگو با روزنامه «بیلد» مدعی شد که پشت ناآرامی‌ها و خشونت‌های اخیر فرانسه «ائتلافی» میان افراط‌گرایان چپ و «محیط مهاجران» شکل گرفته است؛ او این را «نبرد مشترک علیه دموکراسی» توصیف کرد. دوبریندت هم‌زمان تاکید کرد که منظورش خشونت‌طلبان است، نه همه معترضان. با این حال، بر پایه اطلاعاتی که تا کنون به‌طور عمومی منتشر شده، شواهدی در تایید ادعای او درباره هماهنگی و «نبرد مشترک» این دو گروه وجود ندارد.
مشکلات آموزشی؛ انگیزه اصلی اعتراض‌ها در فرانسه
موج اعتراض‌ها در فرانسه از اواسط سپتامبر امسال آغاز شد و در ابتدا حول مطالبات آموزشی می‌چرخید: دانش‌آموزان از لغو کلاس‌ها، کمبود معلم، فرسودگی ساختمان‌های مدارس و کاهش فرصت‌های آموزشی شکایت داشتند. به‌ویژه در حومه‌های محروم پاریس، نارضایتی از وضعیتی که سال‌ها شناخته‌شده بود اما بهبود کافی نداشت، افزایش یافت. در دبیرستان «لیسه پل الوآر» دانش‌آموزان و معلمان به روزنامه «لوموند» از ساختمان‌های نم‌زده، وجود موش و سوسک، سقف‌های در حال ریزش و کلاس‌های موقت با گرمای تابستانی تا ۴۰ درجه گزارش داده‌اند. همچنین گفته شده که حتی در سال ۲۰۲۳ نیز سقف برخی کلاس‌ها فرو ریخته بود. بازسازی با بیش از دو سال تاخیر و با هزینه‌ای برابر با ۴۰ میلیارد یورو در تابستان ۲۰۲۶ آغاز شد.
از اعتراض دانش‌آموزی تا جنبش سراسری
به گفته روزنامه میگاتزین، اعتراض‌های دانش‌آموزی به‌تدریج به جنبشی سراسری تبدیل شد؛ دانشجویان، اتحادیه‌های کارگری و گروه‌های اجتماعی دیگر نیز به آن پیوستند و مطالباتی مانند افزایش دستمزد، هزینه‌های قابل‌پرداختِ زندگی و سرمایه‌گذاری بیشتر در خدمات عمومی مطرح شد.
به گفته وزارت کشور فرانسه، شنبه ۱۷ اکتبر حدود ۵۵۰ هزار نفر و به گفته برگزارکنندگان، ۸۰۰ هزار نفر در تظاهرات شرکت کردند. تظاهرات بیشتر شرکت‌کنندگان مسالمت‌آمیز بود، اما در حاشیه اعتراض‌ها در شهرهای مختلف خشونت‌های جدی رخ داد: ساختمان‌های عمومی و فروشگاه‌ها هدف قرار گرفتند، غارت و آتش‌سوزی گزارش شد و نیروهای امنیتی نیز مورد حمله قرار گرفتند.
مکرون گروه‌های چپ و جوانان محروم را خشونت‌طلب می‌داند
بنا بر آمار منتشرشده از سوی مقامات فرانسوی، آخر هفته ۲۳۳۱ نفر در بازداشت پلیس قرار گرفتند و وزارت کشور فرانسه از زخمی شدن ۹۹۷ نفر از نیروهای امنیتی خبر داد که هفت نفر آن‌ها به‌شدت مجروح شده‌اند. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، این حملات را محکوم کرد و وعده پیگرد قاطع داد، اما هشدار داد که نباید معترضان مسالمت‌جو را با خشونت‌طلبان یکسان دانست و مطالبات معترضان را قابل قبول دانست.
درباره عاملان خشونت، دولت فرانسه بخشی از ناآرامی‌ها را به گروه‌های چپ رادیکال نسبت می‌دهد و مکرون از اعضای گروه‌های چپ افراطی سخن می‌گوید که «تعداد زیادی مجرم» نیز به آن‌ها پیوسته است. هم‌زمان گزارش‌هایی از مشارکت نوجوانانِ مناطق محروم نیز مطرح شده است.
تحلیل‌گران: «پیشینه مهاجرتی دلیل خشونت نیست»
خاویر کُرتیه، دانشمند علوم سیاسی در فرانسه، در تحلیلی برای «لوموند» نسبت به نتیجه‌گیری‌های سریع هشدار داد و گفت که انگیزه‌ها می‌تواند متفاوت باشد: از باورهای سیاسی و پویایی گروهی گرفته تا جست‌وجوی تایید اجتماعی. به‌گفته او، تنها بررسی دقیق‌تر بازداشت‌شدگان می‌تواند انگیزه‌ها را روشن کند. سیمون توینه، پژوهشگر اعتراض‌ها در برلین، نیز در گفت‌وگو با «سرویس مطبوعاتی پروتستان» گفت: «خشونت از سوی گروه‌های مختلفی اعمال می‌شود؛ هم بازیگرانِ سیاسی و هم نوجوانانی از «بانلیوها» (حومه‌های شهر) که بسیاری از آن‌ها تجربه طرد اجتماعی و رابطه‌ای پرتنش با پلیس دارند.» او تأکید کرد که صرفِ پیشینه مهاجرتیِ برخی افراد، به‌تنهایی دلیل تشدید خشونت نیست.
مهاجران فرانسه چه کسانی هستند؟
در کنار این‌ها، ابهام دیگری نیز در تعبیر دوبریندت وجود دارد: منظور او از «محیط مهاجران» دقیقا چیست؟ واقعیت این است که بسیاری از جوانانِ مناطق فقیرنشین در خودِ فرانسه به دنیا آمده‌اند و مهاجر محسوب نمی‌شوند؛ آن‌ها اغلب شهروند فرانسوی‌اند و تنها پیشینه خانوادگیِ مهاجرتی دارند.
اداره آمار فرانسه (Insee) نیز به‌طور مشخص میان کسانی که خود مهاجرت کرده‌اند و فرزندانِ متولد فرانسه تمایز می‌گذارد. در عین حال، از آمارهای منتشرشده نمی‌توان مشخص کرد این گروه‌ها تا چه اندازه در خشونت‌های اخیر نقش داشته‌اند. آن‌چه مستندتر است، مشکلات اجتماعی در محله‌های محروم است: بنا بر پژوهش یک نهاد دولتیِ فرانسه برای همبستگی سرزمینی، نرخ بیکاری در این مناطق در سال ۲۰۲۴ برابر با ۱۶/۶ درصد بوده که بیش از دو برابر میانگین کشوری است؛ در میان فرزندانِ مهاجران حتی به ۲۱/۳ درصد می‌رسد. همچنین پژوهشی از نهاد مستقل حقوق بنیادین فرانسه (Défenseur des droits) نشان می‌دهد جوانانی که سیاه‌پوست، عرب یا مغربی تلقی می‌شوند، چهار برابر بیشتر از سایرین در معرض کنترل پلیس قرار دارند. این یافته‌ها نشان می‌دهد تنش‌های اجتماعی در فرانسه را نمی‌توان تنها به مسئله «خاستگاه» تقلیل داد.
دوبریندت در کنار ترامپ، مکرون و جی‌در ونس
در نهایت، گزارش به «شباهت‌های قابل توجه» در فضای سیاسی اشاره می‌کند: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و معاونش جی‌دی ونس نیز مهاجرت را عامل ناآرامی‌ها می‌دانند و در اروپا چهره‌هایی از راست افراطی و راست پوپولیست با روایت‌های مشابه دیده می‌شوند. با وجود این بحث‌ها، مطالبات اصلی معترضان، از بهبود مدارس و امکانات آموزشی گرفته تا درخواست سرمایه‌گذاری در خدمات عمومی، همچنان پابرجاست.
