بر اساس دادههای تازه سرویس رسانهای «اینتگریشن»، بیشتر افرادی که پس از اصلاح قانون تابعیت آلمان شهروند این کشور شدهاند، از امکان داشتن تابعیت دوگانه استفاده کردهاند. این امکان که پس از اجرای اصلاحات قانون تابعیت در جون/ژوئن ۲۰۲۴ فراهم شد، به متقاضیان اجازه میدهد تابعیت پیشین خود را هنگام دریافت تابعیت آلمان حفظ کنند. پیش از آن، این موضوع عمدتاً محدود به شهروندان اتحادیه اروپا یا موارد استثنایی بود.
آمارهای منتشرشده نشان میدهد در شهرهایی که دادههای مربوط به این موضوع را ثبت کردهاند، بین ۸۵ تا ۹۸ درصد از شهروندان جدید آلمان تابعیت کشور مبدأ خود را نیز حفظ کردهاند؛ موضوعی که نشاندهنده استفاده گسترده از یکی از مهمترین تغییرات قانون تابعیت در سالهای اخیر است.
از استثناء تا رویه عمومی در تابعیت دوگانه
به گزارش روزنامه «وِلت»، پیش از اصلاح قانون، افرادی که تابعیت آلمان را دریافت میکردند، در بیشتر موارد مجبور بودند از تابعیت قبلی خود صرفنظر کنند. با اجرای قانون جدید، این الزام حذف شد و تابعیت دوگانه به گزینهای رایج برای اکثریت متقاضیان تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش، تنها اقلیت کوچکی از متقاضیان از این امکان استفاده نکردهاند. دلیل آن در بیشتر موارد یا نداشتن تابعیت پیشین (بیتابعیتی) بوده یا محدودیتهای قانونی کشور مبدأ. کشورهایی مانند هند، اتیوپی و اریتره در برخی موارد اجازه حفظ تابعیت دوگانه را نمیدهند یا آن را بهطور محدود میپذیرند.
اصلاحات گسترده در قانون تابعیت آلمان
اصلاح قانون تابعیت در چارچوب دولت ائتلافی متشکل از SPD، سبزها و FDP تصویب و در پایان جون/ژوئن ۲۰۲۴ اجرایی شد. بر اساس این تغییرات، مدت اقامت قانونی لازم برای دریافت تابعیت از هشت سال به پنج سال کاهش یافت.
در مواردی که روند ادغام اجتماعی موفق ارزیابی میشد، امکان دریافت تابعیت پس از سه سال نیز وجود داشت؛ طرحی که به «تابعیت سریع» (Turbo-Einbürgerung) معروف شد، اما بعدها از سوی دولت فعلی متوقف شد.
طبق قانون جدید، متقاضیان تابعیت باید شرایطی مشخص را برآورده کنند؛ از جمله تسلط کافی به زبان آلمانی، توانایی تأمین هزینه زندگی بدون اتکا به کمکهای اجتماعی، نداشتن سابقه کیفری، ارائه مدارک هویتی معتبر و همچنین تعهد به نظم دموکراتیک آزاد آلمان و پذیرش مسئولیت تاریخی این کشور.
افزایش درخواستها و فشار بر ادارههای محلی
با وجود اصلاحات، روند درخواست تابعیت در آلمان همچنان بالا باقی مانده است. در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۸۹ هزار درخواست ثبت شده که نسبت به سال قبل حدود ۱۰ درصد کاهش نشان میدهد.
بیشترین تعداد درخواستها در برلین با حدود ۳۶ هزار و ۱۰۰ مورد ثبت شده و پس از آن مونیخ با حدود ۱۷ هزار و ۸۰۰ درخواست قرار دارد. در مونیخ علاوه بر حجم بالای درخواستها، بیش از ۴۰ هزار پرونده تا ماه مه همچنان در انتظار بررسی بوده است.
بر اساس برآوردها، در مجموع سال ۲۰۲۵ احتمالاً بیش از ۳۰۰ هزار نفر در سراسر آلمان تابعیت دریافت کردهاند. بیشترین افراد تازهتابعیتشده نیز از کشورهای سوریه، ترکیه، افغانستان، ایران و روسیه بودهاند.
بررسیهای امنیتی و موارد رد تابعیت
پیش از اعطای تابعیت، بررسیهای امنیتی از جمله استعلام از اداره حفاظت از قانون اساسی (Verfassungsschutz) انجام میشود تا هرگونه ارتباط احتمالی با افراطگرایی یا اسلامگرایی بررسی شود.
طبق دادههای منتشرشده، در کمتر از یک درصد موارد، اطلاعات مرتبط با نگرانیهای امنیتی به مراجع مسئول منتقل شده است. برای نمونه در ایالت تورینگن، تنها در دو مورد از ۴۵۴۲ پرونده چنین اطلاعاتی وجود داشته است.
در ایالت زاکسن-آنهالت نیز در ۱۲ مورد، درخواست تابعیت به دلیل امتناع متقاضیان از پذیرش حق موجودیت اسرائیل رد شده است؛ شرطی که از سال ۲۰۲۳ در این ایالت اجرا میشود.
بحثهای سیاسی درباره تابعیت دوگانه
تابعیت دوگانه همچنان یکی از موضوعات مورد اختلاف در فضای سیاسی آلمان است. در حالی که دولت فعلی از اصلاحات حمایت میکند، برخی جریانهای سیاسی مانند AfD خواستار محدودسازی آن به موارد خاص هستند. در میان احزاب اصلی نیز شماری از سیاستمداران حزب دموکرات مسیحی (CDU) نسبت به این سیاست موضع انتقادی دارند و درباره پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن هشدار دادهاند.
