مارینا آبراموویچ هنرمند شناخته شدهای است که سالها در زمینه اجرا (پرفورمنس) فعالیت داشته و بهتازگی نمایشگاهی را به نام «حماسه اروتیک بالکان» در برلین برگزار کرده است. شهرت این هنرمند بیشتر به این دلیل است که از «بدن» خود به عنوان سوژه کارهایش استفاده میکند و در اجراهایش آستانه تحمل «بدن» را به شیوههای گوناگون به چالش میکشد. او بارها در اجراهایش بیهوش شده یا به مرگ نزدیک شده است.
آبراموویچ در «حماسه اروتیک بالکان» نیروی جنسی را بهعنوان قویترین نیروی پیشبرنده زندگی در نظر میگیرد؛ نیرویی که تنها کاربردش لذت جنسی نیست. این نمایشگاه شامل بخشهای گوناگونی مانند اروتیسم زمین، بدن سیاسی و اروتیسم و مرگ میشود.
اروتیسمِ زمین
بخشی از نمایشگاه به رابطه انسان و طبیعت در آیینهای باستانی میپردازد و به زبان تصویر روایت میشود. در برخی اسطورههای کهن بالکان «زمین» همچون موجودی زنده درک میشد که میتوانست از طریق آیینها بیدار یا بارور شود. در این سنتها، بدن انسان و انرژی جنسی بخشی از چرخه طبیعت به شمار میرفتند و اعمال اروتیک نقشی آیینی و حفاظتی داشتند.
آبراموویچ با بازگشت به این سنتها، هویت فرهنگی منطقه بالکان را بازخوانی میکند. او قصد بازسازی دقیق آیینهای تاریخی را ندارد، بلکه با اغراق، طنز و عناصر گروتسک تابوهای اجتماعی و نگاه کلیشهای به بالکان را زیر سوال میبرد. در بسیاری از روایتهای غربی مردم بالکان بهعنوان انسانهایی وحشی و بیش از حد شهوانی تصویر شدهاند.
بدن سیاسی
آبراموویچ در یوگسلاویِ دوران «تیتو» زندگی کرده است؛ جامعهای که بر پایه نظم، فداکاری و ایدئولوژی «برادری و وحدت» بنا شده بود. در چنین فضایی سیاست تنها به حکومت محدود نمیشد بلکه از طریق نمادها، آیینها و حتی بدن انسانها اجرا میشد. «ستاره سرخ کمونیستی» نهتنها نمادی سیاسی بلکه بخشی از زندگی روزمره و هویت جمعی مردم بود.
آبراموویچ از بدن خود برای به چالش کشیدن این ساختارهای قدرت استفاده میکند. او در یکی از اجراهایش به نام «لبهای توماس» کلاه پارتیزانی مادرش را سر میکند و شراب و عسل مینوشد. سپس با جسمی تیز زخمی به شکل ستاره سرخ روی شکمش ایجاد میکند جوری که از آن خون جاری میشود. بعد روی صلیبی از یخ ساعتها دراز میکشد تا جایی که بدنش به مرز فریز شدن میرسد. در این اجرا نمادهای کمونیستی و مسیحی در کنار هم قرار گرفتهاند تا نظام مبتنی بر قدرت یووگسلاوی را تصویر کند که تنها قربانیهایش مردم هستند.
یکی دیگر از اجراها «روح اسلاوی» نام دارد که در آن مردانی با لباسهای سنتی دو سوی خواننده مشهور یوگسلاوی، الیورا کاتارینا، ایستادهاند. مردانی که اندام تناسلی آنها اشکارا از لباس بیرون زده است. آبراموویچ از این تصویر برای آشکار کردن پیوند میان مردانگی، ناسیونالیسم و خشونت استفاده میکند.
اجرای مهم دیگر «ریتم پنج» نام دارد که آبراموویچ در آن ستارهای پنجپر (نماد کمونیسم) را به آتش میکشد. سپس مو و ناخنهایش را بهعنوان قربانی در آتش میاندازد. بعد در میانه آتش دراز میکشد تا جاییکه بهدلیل کمبود اکسیژن بیهوش میشود. تماشاگران او را از میان شعلهها بیرون میکشند.
اروتیسم و مرگ
مرگ همواره یکی از محورهای اصلی اجراهای آبراموویچ بوده است. در نگاه او مرگ پایان زندگی نیست بلکه آغاز دگرگونی و گذار است.
او به آیینهایی اشاره میکند که در آنها مردم با شستن استخوانها یا مراقبت از بقایای مردگان پیوند خود را با نیاکان حفظ میکردند. چنین آیینهایی ترس از مرگ را به نوعی ارتباط عاطفی تبدیل میکند. او این نگاه را با مفهوم اروتیسم پیوند میزند؛ همانگونه که ژرژ باتای نوشته بود: «اروتیسم تایید زندگی تا نقطه مرگ است».
در یکی از اجراها گروهی از زنان نیمهبرهنه در حالی که مرثیهای را در سوگ معشوق از دست رفته میشنوند، بدن خود را لمس میکنند. این عمل همزمان حسی از اندوه، میل، سوگواری و ارتباط با مُرده را منتقل میکند. در اینجا اروتیسم و مرگ نه دو مفهوم متضاد که دو نیروی بههمپیوستهاند که تجربه انسانی را شکل میدهند.
آدرس و ساعتهای بازدید از نمایشگاه
نمایشگاه «حماسه اروتیک بالکان» از ۱۵ آوریل/آپریل در موزه گروپیوس باو برلین برپا شده و تا ۲۳ اوت/آگوست ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت. ورودی آن ۱۵ یورو و با تخفیف ۱۰ یورو است. درهای آن روزهای دوشنبه، چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه از ساعت ۱۲:۰۰ تا ۲۰:۰۰ و روزهای شنبه و یکشنبه از ۱۰:۰۰ تا ۲۰:۰۰ به روی بازدیدکنندگان باز است. بازدید از نمایشگاه برای نوجوانان زیر ۱۶ سال ممنوع است.
برای اطلاعات بیشتر و تهیه بلیت اینجا کلیک کنید.
آدرس:
Niederkirchnerstraße 7, 10963 Berlin
