نمایشگاه «مجسمهها در مه» اثر هنرمند ژاپنی، فوجیکو ناکایا، است که یکی از هنرمندان شناخته شده محیط زیست به شمار میرود. او فضاهایی زنده و در حال دگرگونی خلق میکند تا تاثیر طبیعت بر هنر و معماری را نشان دهد. در این نمایشگاه بازدیدکنندگان تجربه دیدن چندین مجسمه را در مه مصنوعی پیدا میکنند؛ جایی که «مه» به اثر هنری تبدیل میشود. این نمایشگاه در «نویه ناسیونال گالری» برلین به نمایش درآمده و تا ۲۵ اکتبر ادامه خواهد داشت.
وقتی به نمایشگاهی میرویم که در آن اشیایی ملموس مانند مجسمهها به نمایش درآمدهاند، خودبهخود از آثار هنری فاصله میگیریم و به تماشای آنها میپردازیم. مراقبیم که اشیا را لمس نکنیم و احیانا با آن ها برخورد نکنیم. بیشتر وقتها دورتادور آثار هنری بند کشیدهاند یا خطوطی قرمز رسم کردهاند که بازدیدکنندگان فاصله خود را حفظ کنند. از این گذشته از مجسمهها، نقاشیها و دیگر آثار هنری بهخوبی نگهداری میشود که مخصوصا در معرض تغییرات آبوهوایی مانند باد و باران و مه قرار نگیرند.
فوجیکو ناکایا اما در نمایشگاه خود تمام این سنتها و مقررات را شکسته است. در نمایشگاه او مجسمهها در تیررس تمام تغییرات آبوهوایی قرار گرفتهاند؛ از آفتاب و باد گرفته تا باران و گرد و غبار. ناکایا حتی «مه مصنوعی» ایجاد کرده است که در هوا پخش میشود طوری که بازدیدکنندگان جلوی پایشان را نمیتوانند ببینند و ممکن است به مجسمهها برخورد کنند.
ناکایا با این کار میخواهد فاصله بین مخاطب و اثر هنری را بشکند و مستقیما بر ذهن مخاطب تاثیر بگذارد. میخواهد فضایی را فراهم کند که بازدیدکنندگان از فضای سنتی دور شوند و تجربه تازهای از دیدن مجسمهها داشته باشند. تجربهای که تحتتاثیر مه و شرایط جوی روزی است که به نمایشگاه رفتهاند. مه برای ده دقیقه در فضا پخش میشود و رفتهرفته غلیظتر میشود؛ بهطوریکه مجسمهها در برابر چشم بینندگان محو و محوتر میشوند تا جاییکه دیگر نمیتوان آنها را دید.
ناکایا میخواهد به مخاطب نشان دهد که تجربه دیداری ما از اشیا و ساختمانها در شرایط مختلف فرق میکند. دریافت کسی که زیر باران به مجسمهای نگاه میکند با کسی که در مه یا آفتاب به آن مینگرد متفاوت است. در مه نمیتوان جزییات مجسمه را دید و اشیا گاهی چنان در مه گم میشوند که حضورشان را هم حس نمیکنیم چه برسد به آن که بخواهیم از آنها لذت هنری هم ببریم.
یکی از ایدههای مشهور ناکایا این است که مه، باد و شرایط جوی را قابل مشاهده میکند. او میگوید: «مه باعث میشود که چیزهای مرئی نامرئی شوند و چیزهای نامرئی، مانند باد، مرئی شوند.» در واقع مخاطب نه تنها مه، بلکه حرکت هوا، تغییرات محیط و گذر زمان را تجربه میکند.
فوجیکو ناکایا برای ساخت «مه» از دستگاههای ویژهای استفاده میکند که آب را بدون استفاده از مواد شیمیایی به قطرههای بسیار ریز تبدیل میکند. این سیستم در دهه ۱۹۷۰ با همکاری چند مهندس ایجاد شده و هنوز هم اساس کار او را تشکیل میدهد. ناکایا بارها تاکید کرده که «مه نمیسازد»، بلکه شرایطی را فراهم میکند که مه شکل بگیرد یا آنطور که خودش میگوید، بخش مهمی از تاثیر طبیعت را خلق میکند. به همین دلیل آثار او نوعی همکاری میان هنر، فناوری و نیروهای طبیعی به شمار میآیند. این مه شبیه بخار نیست بلکه قطرههای بسیار ریز آبِ سرد است که در هوا شناور شدهاند. به همین خاطر بازدیدکنندگان میتوانند وارد آن شوند، درونش راه بروند و آنرا حس کنند.
برای تهیه بلیت و جزییات بیشتر نمایشگاه اینجا کلیک کنید.
گزارشی از مریم مردانی
