در سالهای اخیر، اختلال در سیستم موقعیتیابی ماهوارهای (GPS) در اروپا، بهویژه در منطقه دریای بالتیک، افزایش یافته و نگرانیهایی درباره امنیت پروازها ایجاد کرده است. بر اساس گزارش NDR، این اختلالها که از حدود سه سال پیش آغاز شده، در برخی دورهها بهصورت روزانه تکرار شدهاند. تنها در سال ۲۰۲۵ در برخی ماهها بیش از ۱۶۰ مورد اختلال ثبت شده است؛ رقمی که بهطور متوسط حدود پنج مورد در روز را نشان میدهد. دولتها و کارشناسان غربی احتمال میدهند که روسیه در پشت بخش بزرگی از این اختلالها قرار داشته باشد.
افزایش اختلال در GPS و نقش «جمینگ»
یکی از روشهای اصلی ایجاد این اختلالها «جمینگ» (Jamming) است؛ روشی که در آن سیگنالهای ماهوارهای با ارسال امواج مزاحم در همان فرکانس مختل میشوند. در چنین شرایطی، دستگاههای گیرنده قادر به دریافت دقیق اطلاعات موقعیت نیستند و دقت ناوبری و موقعیتیابی بهشدت کاهش مییابد یا بهطور کامل از بین میرود. کارشناسان این وضعیت را مشابه تداخل در امواج رادیویی توصیف میکنند؛ زمانی که چند سیگنال همفرکانس باعث ایجاد نویز و اختلال در دریافت سیگنال میشود.افت میشود.
تمرکز اختلالها در منطقه بالتیک
بررسی دادهها نشان میدهد بیشترین شدت اختلالها در منطقه دریای بالتیک و در نزدیکی مرزهای روسیه رخ داده است. بهویژه در مناطق اطراف کالینینگراد و سنپترزبورگ، این اختلالها بیشتر گزارش شده است. همچنین در حریم هوایی کشورهای استونی، لتونی و لیتوانی طی ۱۲ ماه گذشته، بخش قابل توجهی از پروازها با اختلال در سیستم GPS مواجه شدهاند. در برخی موارد، چندین پرواز و کشتی همزمان تحت تأثیر قرار گرفتهاند و این وضعیت برای ساعتها ادامه داشته است.
تحلیلها درباره منشأ اختلالها
برخی مقامها و تحلیلگران اروپایی معتقدند این اقدامات میتواند با هدف اعمال فشار سیاسی، ایجاد بیثباتی و نمایش تواناییهای جنگ الکترونیک روسیه انجام شود. در کنار این ارزیابیها، برخی کارشناسان به کاربرد نظامی این اختلالها نیز اشاره میکنند و میگویند اخلال در GPS میتواند در مقابله با پهپادها و سامانههای هدایت در جنگ اوکراین نقش داشته باشد. همچنین برخی تحلیلگران معتقدند روسیه از این روش برای حفاظت از بنادر و تأسیسات حساس خود در منطقه بالتیک استفاده میکند. با این حال، منشأ دقیق این اختلالها تاکنون بهطور رسمی تأیید نشده است.
پیامدها برای ایمنی پروازها
اگرچه اختلال در GPS معمولاً بهتنهایی باعث بحران فوری در پروازها نمیشود، اما کارشناسان هشدار میدهند که میتواند سطح ایمنی را کاهش دهد. در صورت قطع یا اختلال سیگنال، خلبانان ناچار به استفاده از سیستمهای جایگزین ناوبری میشوند و برخی سامانههای هشداردهنده وابسته به GPS نیز محدود یا غیرفعال میشوند. در گزارش NDR آمده است که برخی سیستمهای هشداردهنده جلوگیری از برخورد با موانع و کوهها نیز بدون GPS بهطور کامل عمل نمیکنند. خلبانان فعال در مسیرهای بالتیک اعلام کردهاند که این وضعیت به بخشی از تجربه روزمره پرواز در این منطقه تبدیل شده است.
تلاش برای راهکارهای جایگزین
در واکنش به این وضعیت، برخی کشورهای منطقه در حال آزمایش بازگشت به سیستمهای ناوبری زمینی هستند؛ فناوریهایی که پیش از گسترش GPS مورد استفاده قرار میگرفتند و در برابر اختلالهای ماهوارهای آسیبپذیری کمتری دارند. با این حال، در شرایط فعلی، خلبانان و شرکتهای هوایی همچنان مجبورند از ترکیب روشهای مختلف ناوبری استفاده کنند و برای مواجهه با اختلالهای احتمالی آموزش ببینند.
شبکه ARD سهشنبه شب ساعت ۲۲:۵۰ مستندی با عنوان «حمله نامرئی؛ چگونه سیگنالهای پارازیت روسیه اروپا را تهدید میکنند» پخش خواهد کرد. این مستند به بررسی ابعاد اختلالهای GPS در اروپا و پیامدهای آن برای امنیت هوانوردی و زیرساختهای منطقه میپردازد و در ARD Mediathek (آرشیو آنلاین ARD) نیز در دسترس است.
