بلی بور تو شنوم، ترک سفر کن
هوای ملک غیر از سر به در کن
این دو مصرع از نخستین سروده‌های ناصر نادر، شاعر و ترانه‌سرای از افغانستان به گویش هزارگی، درباره سفر و مهاجرت است؛ شعری که از دلتنگی برای وطن و دشواری ترک آن سخن می‌گوید. نادر که از دوران کودکی با شنیدن دوبیتی‌های مادرش به شعر علاقه‌مند شد، بعدها با سرودن ترانه به گویش هزارگی، به یکی از صداهای شناخته‌شده در این عرصه تبدیل شد. سروده‌های او را هنرمندانی چون داوود سرخوش، فرهاد دریا و شفیق مرید نیز اجرا کرده‌اند و به گوش مخاطبان گسترده‌ای در افغانستان رسانده‌اند.
محفل فرهنگی و هنری «صد آسمان ترانه؛ جایگاه موسیقی، شعر و ترانه در فرهنگ هزاره» روز شنبه، ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، به همت گروه هنری خورشید در برلین برگزار شد. این برنامه با معرفی سه مجموعه تازه ناصر نادر، شعرخوانی، سخنرانی و اجرای موسیقی فولکلور هزارگی، به اهمیت ادبیات و هنر در پاسداری از میراث فرهنگی پرداخت.
شعر و موسیقی؛ روایتگر فرهنگ و زندگی
محفل «صد آسمان ترانه» با حضور شاعران، پژوهشگران، هنرمندان و علاقه‌مندان فرهنگ برگزار شد. راضیه کریمی، گرداننده برنامه، در آغاز به معرفی گروه هنری خورشید پرداخت؛ گروهی که در سال ۲۰۲۴ در برلین شکل گرفته و پاسداری از فرهنگ و گسترش پیام صلح، همدلی و انسانیت از طریق هنر را از اهداف خود می‌داند.
حکیم علی‌پور، استاد پیشین دانشگاه، در سخنانش به نقش شعر ناصر نادر در انتقال ادبیات هزارگی از گفتار به نوشتار پرداخت. کیامهر حیدری، پژوهشگر حوزه آموزش و فرهنگ، نیز بر اهمیت ثبت تاریخ شفاهی، ایجاد آرشیوهای دیجیتال و مشارکت نسل‌های جوان در حفظ میراث فرهنگی تأکید کرد.
ناصر نادر؛ از خاطرات کودکی تا سه اثر تازه
در این محفل از سه مجموعه «شَو او»، «ماه‌قچار» و «گل بیری» رونمایی شد؛ آثاری شامل دوبیتی‌ها، غزل‌ها و ترانه‌هایی که موضوعاتی چون وطن، عشق، دوری و رنج‌های اجتماعی را با گویش فولکلور هزارگی بازتاب می‌دهند.
ناصر نادر درباره انگیزه خود از نوشتن این آثار گفت: «انگیزه من خدمت به ادبیات و پاسداری از هویت ماست؛ این سه اثر به همین هدف نوشته شده است.»
او علاقه‌اش به شعر را حاصل شنیدن دوبیتی‌هایی دانست که مادرش هنگام کارهای خانه زمزمه می‌کرد. نادر گفت بعدها احساس کرد در ترانه‌های هزارگی جای سروده‌هایی تازه خالی است و تصمیم گرفت شعرهایی به همین گویش بسراید؛ زبانی که بخش بزرگی از مردم هزاره در افغانستان با آن صحبت می‌کنند.
او همچنین موضوعاتی چون وطن، عشق و دوری را از محورهای برجسته آثارش دانست و گفت شعر و موسیقی بخش جدایی‌ناپذیر فرهنگ مردم‌اند.
مهاجرت، هنر و پیوند نسل‌ها
ناصر نادر درباره اهمیت برگزاری محفل‌های فرهنگی در اروپا گفت چنین برنامه‌هایی برای او ارزشمندند؛ زیرا به هنرمندان فرصت می‌دهند کنار هم گرد آیند، از یکدیگر بیاموزند و در غنی‌سازی فرهنگ سهم بگیرند.
او در عین حال هشدار داد که مهاجرت می‌تواند فاصله انسان را با فرهنگ زادگاهش بیشتر کند و تأکید کرد حفظ این میراث وظیفه همگان است. نادر همچنین درباره استفاده از هوش مصنوعی در تولید موسیقی ابراز نگرانی کرد و بر اهمیت ارزش هنری و خلاقیت انسانی تأکید گذاشت.
در بخش هنری، لطیفه محمدی، کبرا حیدری و مهناز جعفری شعرهای نادر را دکلمه کردند. علی رحیمی، حسام قندوزی، حبیب رفیعی، سلمان علی همنواز و محمد یعقوب یعقوبی نیز ترانه‌هایی بر اساس سروده‌های او اجرا کردند.
برنامه با تقدیر از شاعر، سخنرانان و هنرمندان پایان یافت؛ محفلی که شعر و موسیقی را فرصتی برای پیوند میان نسل‌ها، پاسداری از میراث ادبی و تقویت ارتباط فرهنگی در مهاجرت معرفی کرد.
