«چنگیز خان» امپراتوری است که نامش در حافظه جمعی مردم بسیاری از کشورها وجود دارد. مگر می‌شود از کشورگشایی و جنگ و خونریزی سخن گفت و نام «چنگیز خان» را از قلم انداخت؟ فرماندهی که توانست قبایل عشایر مغول را با هم متحد کند و لشکری بسازد که تا سال‌ها کسی حریفش نشود. فرماندهی که با حمله‌های پی‌درپی و بی‌رحمانه‌اش مرزهای بسیاری از کشورها را درنوردید و تبدیل به امپرتور دشت‌های اوراسیا (استپ‌ها) شد. در آستانه سال ۲۰۲۷ به هشتصدمین سالمرگ این امپراتور نزدیک می‌شویم و به همین مناسبت نمایشگاهی به نام او در گالری «جیمز سایمون» برلین برگذار شده است.
نمایشگاه «چنگیز خان و دنیای مغول‌ها» با تصاویری از جنگاوران مغول آغاز می‌شود. جنگجویانی که شیوه مبارزه‌شان در آن زمان (قرن ۱۳ میلادی) آن‌قدر متمایز و منحصربه‌فرد بود که لشکر کشورهای دیگر را متعجب می‌کرد و به راحتی شکست می‌داد. جنگجویان مناطق استپ سوارکاران بسیار ماهری بودند و هنگام دویدن اسب به‌راحتی تیراندازی می‌کردند. سَبُک سفر می‌کردند و زین و تیرهایشان را جوری روی اسب قرار می‌دادند که هنگام نشستن بدنشان آزاد باشد و بتوانند به هر جهت حرکت کنند. به همین دلیل، سرعت لشکر مغول‌ها بالا بود و قدرت جابه‌جایی فراوانی داشتند. تا لشکر دشمن می‌خواست خودش را جمع و جور کند، سوارکاران مغول از هر طرف احاطه‌اش می‌کردند و با تیراندازی‌های پیاپی، حریف را وادار به تسلیم می‌کردند. در نمایشگاه، نمونه‌هایی از تیر و کمان‌ها و دیگر وسایل جنگی مغول‌ها به نمایش گذاشته شده است.
بخشی از نمایشگاه به شهر قدیمی مغول‌ها و مرکز امپراتوری چنگیز خان می‌پردازد. این شهر که در قلب استپ‌ها قرار دارد، «کاراکوروم» نامیده می‌شود. گرچه مغول‌ها همه عشایر بودند، اما حکومت را نمی‌توان از روی اسب اداره کرد بلکه به شهر احتیاج است. چنگیز خان برای اداره امور زمان‌هایی را در قصر می‌گذراند و آن جا با فرماندهان و فرستادگان دیگر کشورها دیدار می‌کرد.
ویرانه‌های «کاراکوروم» اواخر قرن ۱۹ کشف شد و حدود پنجاه سال بعد نخستین حفاری‌ها در آن‌جا انجام گرفت. در دهه ۲۰۰۰ میلادی باستان‌شناسان مغول و آلمانی حفاری‌های نهایی را انجام دادند. در نتیجه پژوهش‌های باستان‌شناسان مشخص شد که این شهر فضایی چندفرهنگه و بین‌المللی داشته و یک معبد بودایی نیز در آن بوده است. جمعیتی برابر با ۱۰ هزار نفر نیز در آن زندگی می‌کردند. در نمایشگاه برلین، ظروف و وسایل زینتی یافت شده در این حفاری‌ها برای نخستین بار به نمایش گذاشته شده است.
لشکرکشی‌های چنگیز خان و بعدها پسرش، اکتای، به اروپا هم کشیده شده بود. یکی از جنگ‌هایی که در این نمایشگاه به‌ویژه از آن یاد می‌شود، جنگ با مجارستان است که حدود نیمی از مردم مجار در این جنگ خونین کشته شدند. برلین در قرن ۱۳ میلادی شهر تازه‌بنیادی بوده و اهمیت چندانی نداشته است، اما رد لشکرکشی چنگیز خان تا ۲۰۰ کیلومتری این شهر نیز قابل شناسایی است. اروپایی‌ها در آن زمان مغول‌ها را نمی‌شناختند و آن‌ها را «تاتار» می‌نامیدند.
یکی از نوآوری‌های نمایشگاه «چنگیز خان» برپا کردن چادر عشایر مغولستان است. این چادر که «یورت» نام دارد در میانه گالری جیمز سایمون قرار گرفته و می‌توان وارد آن شد و لحظاتی را در آن سپری کرد. از آن‌جا که هوای مغولستان در فصل‌های مختلف متغیر است، این چادرها نیز به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که دمای‌شان را می‌توان به تناسب فصل‌ها تنظیم کرد.
یکی از جذابیت‌های برخی اسناد تاریخی کشف شده درباره زندگی خصوصی و عادت‌ها و رفتارهای چنگیز خان است بی‌آن‌که لحنی حماسی داشته باشد. این اسناد قرن‌ها در چین نگهداری می‌شدند و قرن پیش از آن‌ها پرده برداری شده است. اسناد به زبان مغولی هستند و توسط یکی از نزدیکان چنگیز خان نوشته شده‌اند. در جایی از این اسناد آمده است که مادر چنگیز و همسرش، برته، تاثیر زیادی بر او داشته‌اند. همچنین چنگیز خان از سگ می‌ترسیده است.
نمایشگاه «چنگیز خان و دنیای مغول‌ها» ۲۱ اکتبر در جزیره موزه‌ها برپا شده و تا ۱۸ آوریل سال آینده ادامه خواهد داشت. علاقه‌مندان می‌توانند برای تهیه بلیت و اطلاعات بیشتر از آدرس و ساعات بازدید به وبسایت گالری «جیمز سایمون» مراجعه کنند.
